طرز تهیه شربت خاکشیر و تخم شربتی
بهروزرسانی:
خاکشیر را چند بار بشویید تا شن تهنشین شود؛ تخم شربتی را دستکم ۲۰ دقیقه خیس کنید و هرگز خشک نخورید. نسبت آب و شکر و نکتههای ایمنی.
برای شربت خاکشیر، خاکشیر را چند بار در کاسه آب بشویید تا شن و خاک تهنشین شود، بعد برای هر لیوان آب خنک یک تا دو قاشق غذاخوری خاکشیر و کمی شکر یا عسل بریزید. خاکشیر خیساندن طولانی لازم ندارد. تخم شربتی فرق دارد: باید دستکم ۲۰ تا ۳۰ دقیقه در آب بماند تا دورش ژلهای شود و هیچوقت نباید خشک خورده شود.
خاکشیر و تخم شربتی چه فرقی دارند؟
- خاکشیر دانه بسیار ریز و قرمز-قهوهای گیاهی به نام Descurainia sophia است. دانهها آنقدر ریزند که در شربت معلق میمانند و کمکم تهنشین میشوند.
- تخم شربتی دانه ریحان (Ocimum basilicum) است. دانهها سیاهاند و وقتی خیس بخورند، دور هر کدام لایهای شفاف و ژلهای شکل میگیرد.
هر دو در ایران نوشیدنی سنتی تابستاناند و میشود آنها را جدا یا با هم در یک شربت ریخت.
خاکشیر را چطور بشوییم؟
خاکشیر معمولاً کمی شن و خاک ریز دارد. چون دانهها خیلی ریزند، با صافی معمولی شسته نمیشوند. روشی که در دستورهای ایرانی رایج است:
- خاکشیر را در یک کاسه یا لیوان بزرگ بریزید و رویش آب بریزید.
- ۵ تا ۱۰ دقیقه صبر کنید تا شن و ذرات سنگین تهنشین شوند.
- آب را هم بزنید و آرام، همراه با خاکشیر معلق، در ظرف دیگری خالی کنید. تهمانده ظرف اول را دور بریزید.
- این کار را ۲ تا ۳ بار تکرار کنید، تا دیگر شنی ته ظرف نماند.
طرز تهیه شربت خاکشیر
نسبتها در دستورهای معتبر ایرانی کمی فرق دارند. یک دستور برای هر لیوان ۱ قاشق غذاخوری خاکشیر و ۲ قاشق چایخوری شکر پیشنهاد میکند؛ دستور دیگری برای دو لیوان آب، ۴ قاشق غذاخوری خاکشیر، ۱ قاشق غذاخوری شکر و ۱ قاشق غذاخوری گلاب. پس برای هر لیوان، ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری خاکشیر بسته به ذائقه.
- خاکشیر شسته را در لیوان یا پارچ بریزید.
- آب خنک اضافه کنید.
- شکر یا عسل را اضافه کنید و هم بزنید تا حل شود. اگر عسل میریزید، اول آن را در کمی آب ولرم حل کنید.
- اگر دوست دارید، چند قطره گلاب یا کمی زعفران دمکرده اضافه کنید.
- با یخ سرو کنید. خاکشیر تهنشین میشود؛ قبل از نوشیدن هم بزنید.
طرز تهیه شربت تخم شربتی
تخم شربتی خیلی پف میکند، پس کم بریزید. یک دستور معتبر برای حدود یک لیوان آب، نصف قاشق غذاخوری تخم شربتی پیشنهاد میکند.
- نصف تا یک قاشق غذاخوری تخم شربتی را در یک لیوان آب بریزید.
- همان اول هم بزنید تا دانهها به هم نچسبند و گلوله نشوند.
- ۲۰ تا ۳۰ دقیقه صبر کنید تا دور همه دانهها ژلهای و شفاف شود. دانهای که هنوز سفت و سیاه است، کامل خیس نخورده است.
- شکر یا عسل، گلاب، آبمیوه یا آبلیمو اضافه کنید و با یخ سرو کنید.
شربت ترکیبی و لیموناد
خاکشیر و تخم شربتی را میشود با هم ریخت. تخم شربتی را جدا خیس کنید تا کامل ژلهای شود، بعد با خاکشیر شسته و آب خنک مخلوط کنید.
برای یک شربت ترش و خنک، بهجای آبلیمو میتوانید کمی جوهر لیمو بریزید. جوهر لیمو ترشی تمیزی میدهد و رنگ شربت را تغییر نمیدهد. خیلی کم بریزید؛ مثلاً یکهشتم قاشق چایخوری برای یک پارچ، آن را در کمی آب حل کنید، بچشید و اگر لازم بود اضافه کنید.
شکر چقدر؟
شیرینی شربت کاملاً سلیقهای است، اما بد نیست بدانید چقدر است. سازمان جهانی بهداشت (WHO) توصیه میکند قندهای آزاد، یعنی شکر افزوده، عسل و شربتها، کمتر از ۱۰ درصد انرژی روزانه باشد و بهتر است به کمتر از ۵ درصد، یعنی حدود ۲۵ گرم یا ۶ قاشق چایخوری در روز برسد. یک لیوان شربت با ۲ قاشق چایخوری شکر، تقریباً یکسوم این مقدار ایدئال است. عسل هم جزو قندهای آزاد حساب میشود.
راههایی برای کم کردن شکر: کمی گلاب یا زعفران عطر بیشتری میدهد و کمبود شیرینی را کمتر حس میکنید؛ آبمیوه طبیعی را کمی رقیق کنید؛ و شربت را خیلی خنک سرو کنید.
نکتههای ایمنی
- تخم شربتی را خشک نخورید. دانههایی که در آب خیس بخورند متورم میشوند و تودهای ژلهای میسازند. به گفته Medical News Today، همین موضوع برای کودکان و کسانی که مشکل بلع دارند خطر خفگی دارد. درباره دانه چیا هم، که در آب رفتاری مشابه دارد، کالج گوارش آمریکا گزارشی از گیر کردن دانهها در مری یک بیمار منتشر کرده و تأکید کرده که این دانهها هرگز نباید خشک خورده شوند.
- کودکان: به کودکان خردسال تخم شربتی ندهید و برای کودکان بزرگتر فقط کاملاً خیسخورده و در مقدار کم، با نظارت بزرگتر.
- زیادهروی نکنید: تخم شربتی فیبر زیادی دارد. مصرف زیاد آن ممکن است نفخ، دلپیچه یا اسهال ایجاد کند. اگر عادت ندارید، با مقدار کم شروع کنید و آب کافی بنوشید.
- اگر باردارید، بیماری خاصی دارید یا دارو مصرف میکنید و قصد دارید این نوشیدنیها را بهطور منظم و زیاد بخورید، با پزشک مشورت کنید.
نگهداری شربت
این شربتها تازه خوشطعمترند. بهتر است هر روز به اندازه همان روز درست کنید و باقیمانده را در یخچال نگه دارید.
در قورقود
خاکشیر قورقود و تخم شربتی قورقود پایه این دو شربتاند و جوهر لیمو برای وقتی است که شربتی ترش و بیرنگ میخواهید.
منابع
- Tehran Times: Flixweed seeds, Iranian khakshir
- Hami Sharafi (I got it from my Maman): Sharbat-e Khakshir
- Turmeric & Saffron: Sharbat-e Khakshir
- Dassana’s Veg Recipes: How to Use Sabja Seeds (Basil Seeds)
- Medical News Today: Basil seeds, nutrition, benefits, and risks
- American College of Gastroenterology: Watch It Grow, Esophageal Impaction With Chia Seeds
- WHO: WHO calls on countries to reduce sugars intake among adults and children
- Plants For A Future: Descurainia sophia
پرسشهای متداول
خاکشیر را باید خیس کرد؟
نه. خاکشیر شسته را میشود بلافاصله در آب خنک ریخت و نوشید. فقط قبل از نوشیدن هم بزنید چون تهنشین میشود.
تخم شربتی چقدر باید خیس بخورد؟
دستکم ۲۰ تا ۳۰ دقیقه، تا دور همه دانهها ژلهای و شفاف شود. اول کار هم بزنید تا دانهها به هم نچسبند.
برای یک لیوان شربت چقدر خاکشیر و تخم شربتی بریزم؟
در دستورهای رایج، ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری خاکشیر یا نصف تا یک قاشق غذاخوری تخم شربتی برای هر لیوان آب. مقدار دقیق بسته به ذائقه است.
خوردن تخم شربتی خشک خطر دارد؟
بله. دانهها با رطوبت متورم میشوند و ممکن است برای کودکان و افرادی که مشکل بلع دارند خطر خفگی داشته باشند. همیشه اول کامل خیسش کنید.
خاکشیر و تخم شربتی را میشود با هم ریخت؟
بله. تخم شربتی را جدا خیس کنید تا کامل ژلهای شود، بعد با خاکشیر شسته، آب خنک و کمی شکر یا گلاب مخلوط کنید.
این مطلب برای آشنایی عمومی است و جای توصیه پزشک یا متخصص تغذیه را نمیگیرد.
پک سفره مادربزرگ
پک شبنشینی و منقل
پک جهیزیه طلایی
پک پلوی مجلسی
پک جمعهشب پیتزا
پک سفره شمال
پک شربتخانه قدیمی
پک شیرینی عید
پک سفره سبز
پک آسیاب تازه
پک زمستان گرم
پک آش نذری
چاشنی قورمهسبزی قورقود ۷۰ گرمی
چاشنی خورشت قیمه قورقود ۷۰ گرمی
ادویه پلویی قورقود ۷۰ گرمی
چاشنی جوجهکباب قورقود ۷۰ گرمی
چاشنی استیک قورقود ۷۰ گرمی
ادویه کوفته تبریزی قورقود ۷۰ گرمی
چاشنی مرغ قورقود ۷۰ گرمی
چاشنی ماهی و میگو قورقود ۷۰ گرمی
چاشنی پیتزا، لازانیا و ماکارونی قورقود ۷۰ گرمی
چاشنی سالاد قورقود ۷۰ گرمی
چاشنی ماستوخیار قورقود ۷۰ گرمی
پودر پیاز ۱ کیلوگرم اعلا
پودر سیر ۱ کیلوگرم اعلا
نعناع خشک ۱ کیلوگرم ممتاز
پودر زردچوبه قورقود ۷۵ و ۸۰ گرمی
پودر فلفل قرمز قورقود ۷۰ گرمی
پودر فلفل پاپریکا قورقود ۷۰ گرمی
فلفل پاپریکا گرانول قورقود ۵۰ گرمی
پودر فلفل سیاه قورقود ۷۰ گرمی
پودر زنجبیل قورقود ۵۰ گرمی
پودر دارچین قورقود ۵۰ گرمی
پودر سیر قورقود ۸۰ گرمی
پودر پیاز قورقود ۷۰ گرمی
ادویه کاری قورقود ۷۰ گرمی
سماق قرمز قورقود ۶۰ گرمی
سماق قهوهای قورقود ۸۰ گرمی
گلپر قورقود ۵۰ گرمی
زیره پلویی قورقود ۵۰ گرمی
دانه فلفل سیاه آسیابدار قورقود ۴۰ گرمی
دانه فلفل سیاه و سفید آسیابدار قورقود ۴۰ گرمی
آویشن قورقود ۴۰ گرمی
نعناع خشک قورقود ۶۰ گرمی
تخم گشنیز قورقود ۴۰ گرمی
تخم شربتی قورقود ۱۰۰ گرمی
خاکشیر قورقود ۱۰۰ گرمی
کنجد قورقود ۸۰ گرمی
سیاهدانه قورقود ۸۰ گرمی
پودر کاکائو قورقود ۵۰ گرمی
پودر وانیل خرسی ۵۰۰ گرمی (اورجینال)
جوش شیرین قورقود ۱۲۰ گرمی
بکینگ پودر قورقود ۱۴۰ گرمی
نشاسته قورقود ۱۰۰ گرمی
پودر نارگیل قورقود ۵۰ گرمی
جوهر لیمو قورقود ۹۰ و ۱۰۰ گرمی
پودر لیمو قورقود ۶۰ گرمی
