برچسب ادویه را چطور بخوانیم؟ پروانه ساخت، سیب سلامت و تاریخ

روی بسته‌ی ادویه شش چیز را بخوانید: نام و نشانی تولیدکننده، شماره‌ی پروانه‌ی بهداشتی ساخت که معمولاً کنار نشان سیب سلامت می‌آید، تاریخ تولید و انقضا، سری ساخت، وزن خالص و فهرست ترکیبات. از میان این‌ها فقط مجوز را می‌شود بیرون از بسته راستی‌آزمایی کرد: شماره یا شناسه‌ی روی برچسب را در سامانه‌های سازمان غذا و دارو وارد کنید و نتیجه را با بسته مقایسه کنید.

برچسب در یک نگاه

نوشته‌ی روی بسته	یعنی چه	شما چه کنید
نام و نشانی تولیدکننده	چه کسی پاسخ‌گوی محتوای بسته است	بسته‌ی بی‌نام و نشان نخرید
پروانه‌ی ساخت / پروانه‌ی بهداشتی ساخت	مجوز وزارت بهداشت برای تولید همین فرآورده	شماره را یادداشت و استعلام کنید
سیب سلامت	نشان سلامتِ سازمان غذا و دارو روی فرآورده‌های غذایی	به خودِ تصویر بسنده نکنید؛ شماره مهم است
شناسه‌ی IRC	کد 16 رقمیِ ثبت فرآورده در سازمان غذا و دارو	در سامانه‌ی سازمان جست‌وجو کنید
تاریخ تولید و انقضا	بازه‌ای که تولیدکننده کیفیت بسته‌ی دربسته را تضمین می‌کند	تازه‌ترین تولید را بردارید
سری ساخت	شماره‌ی همان نوبت تولید	اگر مشکلی دیدید، همراه شکایت اعلام کنید
وزن خالص	وزن محتوا بدون ظرف	قیمت را با وزن بسنجید، نه با اندازه‌ی قوطی
ترکیبات	هر چه داخل بسته است	نمک و اجزای حساسیت‌زا را پیدا کنید

پروانه ساخت و پروانه بهداشتی یعنی چه؟

نام کامل این مجوز «پروانه‌ی بهداشتی ساخت» است و روی بسته‌ها گاهی «پروانه ساخت» و گاهی «پروانه بهداشتی» نوشته می‌شود. به تعریف معاونت غذا و داروی یکی از دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور، پروانه‌ی ساخت مدرکی است که برای هر محصول، با ترکیب و فرمول ساختِ تأییدشده، از سوی سازمان غذا و دارو صادر می‌شود و مجوز نهایی وزارت بهداشت برای تولید فرآورده‌های غذایی، آرایشی و بهداشتی است؛ کالایی که آن را دارد برای عرضه و مصرف مجاز شمرده می‌شود.

دو نکته از این تعریف درمی‌آید:

• پروانه برای محصول است، نه برای برند. زردچوبه و فلفل سیاهِ یک تولیدکننده هر کدام پروانه‌ی خودشان را دارند. شماره‌ای که روی یک بسته می‌بینید درباره‌ی بقیه‌ی محصولات آن شرکت چیزی نمی‌گوید.
• پروانه‌ی محصول با مجوز کارخانه فرق دارد. واحد تولیدی برای تأسیس و بهره‌برداری مجوز جداگانه می‌گیرد. آنچه مصرف‌کننده روی بسته می‌بیند و می‌تواند بررسی کند، شماره‌ی مربوط به خودِ فرآورده است.

پروانه درباره‌ی تازگی بسته‌ای که در دست دارید چیزی نمی‌گوید؛ آن را باید از تاریخ و سلامت بسته بفهمید.

سیب سلامت چیست؟

سیب سلامت نشانی به شکل سیب است که روی بسته‌ی فرآورده‌های غذاییِ دارای مجوز سازمان غذا و دارو چاپ می‌شود و شماره‌ی پروانه معمولاً کنار یا درون آن می‌آید. نشانه‌ی این است که محصول مسیر مجوز بهداشتی را طی کرده؛ رتبه‌ی کیفیت یا نشان «مرغوب‌تر بودن» نیست.

تصویر را هر چاپخانه‌ای می‌تواند چاپ کند؛ ارزش سیب به شماره‌ای است که همراه دارد و می‌شود استعلامش کرد. متن رسمی ضوابط این نشان برای ما باز نشد؛ پس درباره‌ی شرایط دریافت و مدت اعتبارش چیزی نمی‌نویسیم.

شناسه IRC و استعلام مجوز

IRC شناسه‌ای 16 رقمی و یکتاست که سازمان غذا و دارو برای فرآورده‌های زیر نظرش، از جمله فرآورده‌های غذایی و آشامیدنی، صادر می‌کند. برای بررسی آن:

1. شناسه یا شماره‌ی پروانه را از روی بسته، رقم به رقم، یادداشت کنید.
2. آن را در سامانه‌ی تی‌تک (ttac.ir) وارد کنید. تی‌تک سامانه‌ی رهگیری، ردیابی و کنترل اصالتِ سازمان غذا و داروست و در آن می‌شود کد را دستی وارد کرد یا بارکد و کد QR محصول را اسکن کرد. سامانه‌ی irc.fda.gov.ir هم برای جست‌وجوی همین شناسه معرفی شده است.
3. نتیجه را با بسته مقایسه کنید: نام فرآورده، نام تولیدکننده و نام تجاری باید همان باشد که روی برچسب چاپ شده.

اگر کد پیدا نشد، اول احتمال خطای تایپ را کنار بگذارید و دوباره امتحان کنید. اگر باز هم نتیجه‌ای نبود یا با بسته نمی‌خواند، محصول را مصرف نکنید و موضوع را با ذکر نام محصول و سری ساخت به معاونت غذا و داروی دانشگاه علوم پزشکی استان خود اطلاع دهید.

هنگام نوشتن این مطلب صفحه‌های رسمی سازمان غذا و دارو برای ما باز نشد و نتوانستیم مراحل را خودمان روی سامانه‌ها بیازماییم؛ آنچه نوشتیم از منابع واسطه است و نشانی سامانه‌ها ممکن است عوض شود. شماره‌ی پیامکی یا کد دستوری‌ای را هم که نتوانستیم تأیید کنیم نیاورده‌ایم.

تاریخ تولید و تاریخ انقضا

تاریخ‌ها روی بسته‌های ایرانی به تقویم هجری شمسی نوشته می‌شوند. استاندارد عمومی برچسب‌گذاری کدکس، که مرجع بین‌المللی این موضوع است، سه مفهوم را از هم جدا می‌کند: تاریخ تولید یعنی روزی که ماده‌ی غذایی به همان محصولِ توصیف‌شده تبدیل شده است؛ تاریخِ «بهترین کیفیت تا» یعنی پایان دوره‌ای که محصولِ درست‌نگهداری‌شده همه‌ی ویژگی‌هایش را حفظ می‌کند و پس از آن هم ممکن است هنوز قابل قبول باشد؛ و تاریخ انقضا یعنی زمانی که پس از آن محصول دیگر کیفیت مورد انتظار را ندارد و نباید عرضه شود.

ادویه‌ی خشک به شیوه‌ی گوشت و لبنیات فاسد نمی‌شود. به نوشته‌ی راهنمای دانشگاه فلوریدا، ادویه‌ای که از تاریخش گذشته، اگر بوی ترشیدگی یا نشانه‌ای از حشره نداشته باشد، معمولاً مشکل ایمنی ندارد و فقط عطر و رنگش کم شده است. با این حال تاریخ را جدی بگیرید: تولیدکننده آن را برای بسته‌ی دربسته و نگهداری درست تعیین کرده و فروش کالای تاریخ‌گذشته مجاز نیست.

• از دو بسته‌ی یکسان، آن را بردارید که دیرتر تولید شده است.
• تاریخی که پاک شده، روی آن برچسب دیگری خورده یا خوانا نیست، دلیل کافی برای نخریدن است.
• بعد از باز کردن بسته، افت کیفیت به نگهداری شما بستگی دارد. جزئیات در مقاله‌ی آیا ادویه تاریخ انقضا دارد؟

سری ساخت به چه کار می‌آید؟

سری ساخت (که گاهی «شماره‌ی بچ» هم گفته می‌شود) شماره‌ی یک نوبت تولید است. کدکس «سری» را مقدار معینی از یک کالا تعریف می‌کند که در شرایطی اساساً یکسان تولید شده، و می‌خواهد روی هر بسته به‌صورت حک‌شده یا چاپ ماندگار بیاید تا کارخانه و نوبت تولید قابل شناسایی باشد.

روزی که مشکلی پیش بیاید این مهم‌ترین نوشته‌ی روی بسته است: تولیدکننده و ناظر با آن می‌فهمند کدام محموله باید بررسی یا جمع‌آوری شود. اگر شکایتی دارید، بسته را نگه دارید و سری ساخت را همراه تاریخ تولید اعلام کنید.

وزن خالص

وزن خالص، وزن خودِ ادویه بدون قوطی، در و جعبه است و طبق قاعده‌ی کدکس با واحدهای متریک، یعنی گرم، نوشته می‌شود. اندازه‌ی ظرف معیار خوبی نیست، چون ادویه‌ها سبکی و سنگینی یکسانی ندارند: یک قاشق چای‌خوری آویشن خشک حدود 1 گرم و همان قاشق زردچوبه حدود 3 گرم است. در فهرست خود ما هم آویشن 40 گرمی و زردچوبه 75 گرمی است.

برای مقایسه‌ی دو محصول، قیمت را بر وزن خالص تقسیم کنید و قیمت هر 100 گرم را کنار هم بگذارید. اینکه یک قوطی چند قاشق ادویه دارد را در مقاله‌ی هر قاشق ادویه چند گرم است؟ حساب کرده‌ایم.

فهرست ترکیبات

قاعده‌ی کدکس این است که اجزا به ترتیب نزولیِ وزنی که در ساخت به کار رفته نوشته شوند؛ یعنی اولین نام، بیشترین سهم را دارد.

• ادویه‌ی تکی: باید فقط نام همان ادویه در ترکیبات باشد. اگر روی بسته‌ی زردچوبه یا فلفل سیاه جزء دیگری نوشته شده، بدانید چه می‌خرید.
• سماق: بعضی سماق‌های بازار نمک دارند. اگر نمک در ترکیبات آمده، در غذا نمک را کمتر بریزید.
• چاشنی مخلوط: جای نمک را در فهرست ببینید. اگر اول فهرست است، بخش بزرگی از بسته نمک است و باید نمک غذا را کم کنید.
• حساسیت غذایی: کدکس اعلام اجزای حساسیت‌زای شناخته‌شده، مثل غلات گلوتن‌دار، تخم‌مرغ، ماهی، بادام‌زمینی، سویا، شیر و مغزها را همیشه لازم می‌داند. اگر به ماده‌ای حساسیت دارید یا از آن پرهیز می‌کنید، چاشنی مخلوط را بدون خواندن ترکیبات نخرید؛ برای نمونه خردل از اجزای اصلی چاشنی سالاد ماست و کنجد خودش از آلرژن‌های مهم غذایی است.

ناخالصیِ اعلام‌نشده در این فهرست نمی‌آید؛ درباره‌اش مقاله‌ی تقلب در ادویه را بخوانید.

خطاهای رایج

• دیدن تصویر سیب و نتیجه گرفتن که «مجوز دارد»، بدون نگاه به شماره.
• تعمیم دادن پروانه‌ی یک محصول به همه‌ی محصولات یک برند.
• مقایسه‌ی قیمت دو قوطی بدون نگاه به وزن خالص.

آنچه نتوانستیم تأیید کنیم

به متن رسمی ضوابط برچسب‌گذاری ایران دسترسی پیدا نکردیم؛ برای همین معنای تاریخ، سری ساخت، وزن خالص و ترتیب ترکیبات را از استاندارد بین‌المللی کدکس آورده‌ایم و ادعا نمی‌کنیم جزئیات مقررات ایران عیناً همان است. درباره‌ی قالب شماره‌ی پروانه، شناسه‌ی نظارت کارگاه‌های کوچک و نشانگر رنگی تغذیه‌ای هم به همین دلیل چیزی ننوشتیم.

در قورقود

نام تولیدکننده، تاریخ تولید و انقضا، وزن و مشخصات هر محصول قورقود روی برچسب خودِ آن آمده است. ما در این صفحه شماره‌ای نمی‌نویسیم، چون شماره‌ی درست همان است که روی بسته‌ی در دست شماست؛ آن را بخوانید و با روش بالا بررسی کنید. برای نکته‌های دیگرِ انتخاب بسته، راهنمای خرید ادویه را ببینید.

منابع

1. پروانه بهداشتی ساخت – معاونت غذا و دارو، دانشگاه علوم پزشکی گناباد
2. کد IRC چیست؟ نحوه استعلام
3. سامانه تی‌تک (TTAC) چیست؟
4. Codex General Standard for the Labelling of Prepackaged Foods (CODEX STAN 1-1985) – FAO/WHO Codex Alimentarius
5. Herbs and spices explained: use-by dates and shelf life – UF/IFAS

سؤالی درباره این مطلب دارید؟هر سؤالی دارید، همین‌جا بنویسید؛ جواب فوری می‌گیرید.

خلاصه این مقاله رو در سه خط بگوبرای این موضوع چه ادویه‌ای از قورقود بخرم؟یه سؤال دیگه درباره همین دارم